Door community (initieel Best Well), Op zat 30 sep 2017 11:35, 0 reacties, nieuws

Catalonië, een nieuwe Europese snelkookpan?



Morgen trekken de Catalanen naar de stembus. De eenvoudige vraag “Gaat u akkoord met een onafhankelijk Catalonië in de vorm van een republiek” veroorzaakt twijfel bij diverse Europese staatshoofden, strakke repressie vanuit de centrale regering in Madrid en een steeds grotere drang om zich af te scheiden bij de Catalanen. “Après dimanche le déluge?”

Catalonië heeft net zoals verschillende andere Spaanse regio’s zijn eigen geschiedenis, taal, cultuur en tradities. Zo viert de regio traditioneel iedere elfde september zijn nationale feestdag. Op ‘Diada’ herdenken de Catalanen dat hun laatste oord van verzet zich in 1714 moest overgeven aan de troepen van Koning Felipe V van het huis van Bourbon. Nadat Felipe de troon besteeg zag Catalonië zijn vergaande autonomie die het onder de kroon van Aragón genoot, verdwijnen.

Niettemin ontwikkelde Catalonië zich gedurende de 19e eeuw tot het industriële centrum van Spanje. Tegelijkertijd bereikte ook de nationalistische golf de regio met als gevolg een hernieuwde drang naar onafhankelijkheid. In de woelige jaren die de Spaanse Burgeroorlog vooraf gingen, ondernam Catalonië in 1934 een poging om onafhankelijk te worden. De Catalaanse opstand die bloedig werd neergeslagen leek zowel een prelude als een oorzaak van de Spaanse Burgeroorlog die generaal Francisco Franco aan de macht zou brengen.

Voor Catalonië was Franco zeer hardvochtig. Verschillende burgerlijke rechten – zoals het Catalaans mogen spreken – werden onderdrukt. Met de nieuwe grondwet die na Franco zijn dood tot stand kwam, kregen de Catalanen zeer veel autonomie. Zo slaagde het Catalaanse parlement er zelfs in om op 9 augustus 2006 de Spaanse regering ertoe over te halen om Catalonië een speciaal statuut te gunnen. In tegenstelling tot de 16 andere autonome regio’s werd Catalonië een eigen ‘natie’. Te hard van stapel moesten de Catalanen echter niet lopen van de regering in Madrid. Al bij al was de omschrijving als ‘natie’ slechts taalkundig en had ze geen juridische waarde.

Niettemin diende de conservatieve Partido Populair (PP), van huidig premier Rajoy, een verzoek tot schrapping in bij het Spaanse Hooggerechtshof. Volgens de Spaanse christendemocraten was de omschrijving van natie (Catalonië) binnen een andere natie (Spanje) ongrondwettelijk omdat er maar één natie is, namelijk Spanje. Hoewel het hof opvallend mild was voor het Autonomiestatuut, volgde ze de Partido Populair in hun bezwaar tegen de omschrijving als natie.

Zoals verwacht reageerden de Catalanen ‘not amused’ op de beslissing van het Spaanse Hooggerechtshof. Samen met de steeds halsstarrigere houding van Madrid, nam de eis om meer autonomie en uiteindelijk onafhankelijkheid toe. Zo waren in 2012, op amper één jaar tijd, al meer dan de helft van de 947 Catalaanse gemeentebesturen aangesloten bij de ‘Vereniging van Openbare Besturen voor Onafhankelijkheid’ (Associació de Municipis per la Independència). Wat volgt is een verdere tendens – van onderuit – naar onafhankelijk.

Ongrondwettelijk?

Zondag verlaat het deksel immers het tot snelkookpan geworden Catalonië en kan de bevolking zijn stem uitbrengen. De Spaanse regering langs zijn kant denkt er nog niet aan om het referendum te erkennen en boycot het met alle mogelijke middelen. Ondanks dat acties zoals het opsluiten van topambtenaren, het verhinderen van reclame voor de stembusgang en het blokkeren van de stemming ‘tout court’, terechte vragen kan oproepen, beschikt de Spaanse regering over enkele solide wettelijke argumenten.

Vooreerst oordeelde het Spaanse Hooggerechtshof dat de Catalaanse referendumwet ongeldig is. Verder stelde het hof dat enkel de centrale overheid een dergelijk referendum mag organiseren. Referenda ‘an sich’ zijn niet verboden. Wel diegene die de eenheid van Spanje bedreigen.

De Catalaanse regering langs zijn kant beroept zich dan weer op onder andere het recht op zelfbeschikking. Dit recht, wat onder meer terug valt te vinden in het Handvest van de Verenigde Naties, is echter discutabel. Ondanks dat het behoort tot de hoogste normen van het internationaal recht, is het merendeel van de rechtsgeleerden het erover eens dat dit vooral van toepassing is op voormalige kolonies.

Welke opties heeft Rajoy?

De Spaanse premier, die slechts regeert door middel van een minderheidsregering, beschikt over niet veel manoeuvreerruimte. Niet enkel Catalonië is immers een aspirant soevereine natie. Ook de bij Basken bestaat er een aanzienlijke appetijt voor onafhankelijkheid. Langs de andere hangt van de eenheid van het land, ook Rajoy zijn eigen politieke overleven vast. Een diepgaande politieke crisis waarbij de eenheid van het land aan een draadje hangt, kan Rajoy bijgevolg missen als kiespijn.

Vooralsnog is het onduidelijk welke sprongen Rajoy kan of gaat maken. Ondanks dat er nog weinig internationale kritiek is gekomen op het optreden van de Spaanse regering, kent ook dit zijn grenzen. Iedere ingrijpende maatregel, of restrictie van burgerlijke en politieke rechten, doet de Catalenen immers denken aan een regime waar zij met weerzin op terugkijken. Tegelijkertijd proberen hardliners Rajoy te overtuigen om de complete administratieve controle over de regio over te nemen.

Ondertussen nemen de spanningen toe

Langs beide kanten worden de standpunten en de maatregelen radicaler. Zo stuurde de centrale regering al 4.000 extra politieagenten naar Catalonië en werden er al veertien Catalaanse topambtenaren gearresteerd. Ook Catalaanse politici zijn juridisch niet veilig. Zo diende het Spaanse Openbaar Ministerie al een klacht in tegen de voorzitter van het Catalaanse parlement en Carles Puigdemont, de president van de regio.

Catalonië langs zijn kant laat zich ook niet onbetuigd. Lluís Llach, boegbeeld van de onafhankelijksbeweging, stelde dat “elke ambtenaar die niet gehoorzaamt aan de wet op de onafhankelijkheid wordt bestraft”.
Annotaties:
aanmelden / inloggen