Na Viagra komt er een nieuw sekshulpje aan, Girosa, bestemd voor vrouwen met een laag libido. Maar is dat wel een ziekte? En helpt een pilletje?

Gedaan met die eeuwige smoes dat mevrouw wel weer 'hoofdpijn' zal hebben wanneer meneer nog maar eens aanstalten maakt om pret tussen de lakens te organiseren. Ze kan een Girosapilletje nemen. Zo stelt - toegegeven, in iets subtielere termen - het Duitse farmaceutische bedrijf Boehringer Ingelheim zich de toekomst van flibanserine voor, een nieuw product dat het onder de merknaam Girosa op de markt hoopt te brengen.

En wat voor een markt: analisten becijferden voor The New York Times dat die alleen in de Verenigde Staten al goed zou zijn voor een jaarlijkse omzet van 2 miljard dollar. Dat is net zo veel als er wordt verkocht aan Viagra, Cialis en soortgelijke pillen die mannen moeten helpen om erectieproblemen te overwinnen.

De vergelijking is niet toevallig. Flibanserine moet namelijk een analoge 'ziekte' helpen genezen, deze keer bij vrouwen: hypoactive sexual desire disorder (HSDD), gebrek aan libido, geen goesting.

Er bestaat overigens nog een tweede analogie tussen beide. Zowel Viagra als flibanserine werden als het ware toevallig ontdekt, het eerste toen producent Pfizer een geneesmiddel tegen een hartkwaal wilde ontwikkelen, het tweede toen Boehringer onderzoek deed naar een nieuw geneesmiddel tegen depressie.

Of Girosa er effectief komt, zal in de eerste plaats afhangen van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA), die daarvoor toestemming moet verlenen. Een voorbereidend FDA-rapport, dat woensdag bekend raakte, voorspelt evenwel weinig goeds. Flibanserine lijkt maar matige resultaten op te leveren, en die wegen volgens de makers van het rapport vooral niet op tegen de bijeffecten die het middel veroorzaakt. Die laatste omvatten onder meer duizeligheid, misselijkheid, vermoeidheid en verdoving, verschijnselen die hoe dan ook niet erg bevorderlijk kunnen zijn voor wat Boehringer met het geneesmiddel op het oog heeft.

Normale seks

Werd flibanserine wel eens voorgesteld als 'de vrouwelijke Viagra', de vergelijking tussen beide gaat maar zeer ten dele op. Erectiestoornissen zijn zeer eenvoudig, ondubbelzinnig en 'objectief' vast te stellen en hebben in een aantal gevallen een duidelijk aanwijsbare fysieke oorzaak, in een gebrekkige bloedtoevoer. En het kan op een relatief snelle en efficiënte manier worden verholpen, zoals het succes van Viagra en aanverwante aantoont.

Dat alles is veel minder het geval met een laag libido, een verschijnsel dat overigens ook bij mannen voorkomt. Hoewel HSDD nu wel degelijk als een seksuele aandoening wordt erkend, bestaat er toch nog altijd veel onzekerheid rond.

Want hoeveel seksuele appetijt is 'normaal' en wanneer is een lager libido te weinig? Net het feit dat bij de officiële omschrijving van HSDD persoonlijke frustratie en relatiemoeilijkheden als criteria zijn toegevoegd, wordt door sommige experts aangegeven als een gebrek in de diagnose. Ze vinden dat een te subjectieve factor.

De inschatting van wat als een voldoende hoog libido moet worden omschreven, is bovendien in hoge mate gebonden aan de maatschappelijke context. Het zal allicht geen toeval dat geringe seksuele verlangens in de jaren zeventig van de vorige eeuw tot een medisch probleem uitgroeiden. Niet omdat het om een nieuw verschijnsel ging, wel omdat het thema openlijk aandacht kreeg.

Dat laatste kwam niet alleen doordat seks op zichzelf, zoals dat heet, bespreekbaar werd, maar ook omdat een nieuwe seksuele moraal ging domineren. Die ging ervan uit dat met name vrouwen zich toen konden bevrijden - meer zelfs: dat ze dat hoorden te doen - van de culturele of religieuze normen die tot dan toe hun lichamelijke expressie en hun seksuele zelfverwerkelijking in de weg hadden gestaan.

Medicalisering

Vrouwen die, nadat die morele repressie was opgedoekt, nog altijd van een slechts matige trek in seks getuigden, moesten dus echt wel een probleem hebben. Want de nieuwe maatschappelijke norm wilde dat seks oké was en zelfs als een teken van mentale en lichamelijke gezondheid kon worden gezien.

Hoezeer er, ook op dit vlak, een kloof bestaat tussen realiteit en perceptie, blijkt vooral uit de erg populaire peilingen waarin de bevolking over haar seksuele gewoonten wordt bevraagd. Steevast willen de resultaten daarvan dat mensen gemiddeld zo'n twee, drie keer per week of zelfs vaker met een partner tussen de lakens (of tussen iets anders) duiken.

Seksuologen beschouwen die frequentie veelal als overdreven. Drie of vier keer per maand lijkt hen een heel wat realistischer gemiddelde. In dergelijke enquêtes is het immers vooral een combinatie van prestatiedrang en pronkzucht die altijd weer de bovenhand krijgt.

Maar die onderzoeken suggereren wel dat er ter zake een norm zou bestaan. Wie niet om de twee, drie dagen als bedatleet in de weer is, zou een 'abnormaal' seksleven hebben en hulp nodig hebben. De romantiek, zoals die wordt tentoongespreid in films, literatuur, liedjes of reclame, doet daar nog een schep bovenop. Die creëert ideaalbeelden waarin mythes tot de norm van seksueel gedrag worden verheven of toch zo worden ervaren. Seks lijkt daarin vanzelfsprekend en automatisch, met partners die altijd op het juiste moment beschikbaar en bereid zijn en die moeiteloos op hetzelfde moment een denderend orgasme bereiken.

De realiteit is evenwel vaak trivialer en vooral minder mechanisch. Er bestaat inderdaad veel seksuele onzekerheid en frustratie, waarbij vooral seks- en relatietherapeuten hun nut kunnen bewijzen. Mannen en vrouwen hebben niet noodzakelijk dezelfde behoeften en koesteren allerminst dezelfde verwachtingen. Goede communicatie tussen beide partners is veelal de sleutel van een seksueel bevredigende, langdurige en stabiele relatie, om die verschillende behoeften en verwachtingen op elkaar af te stemmen.

Het wordt echter helemaal anders wanneer de farmaceutische industrie zich erop stort. Want zij schept graag de illusie dat alles kan worden opgelost zoals mannen hun manke erectie oplossen: door snel even een pilletje te slikken.

Schuldgevoelens

Flibanserine suggereert dat problemen rond het vrouwelijke libido een ziekte zijn, die dan ook langs medische weg, met een geneesmiddel, moeten worden opgelost. Het medicijn grijpt meer bepaald in de hersenen in, waar het de balans wil herstellen tussen neurotransmitters die lustbevorderend zijn (zoals dopamine) en zij die de seksuele verlangens onderdrukken (zoals serotonine).

De vraag is natuurlijk of daar wel altijd de oorzaak ligt van HSDD of van de problemen die onder die noemer worden gediagnosticeerd. Van farmaceutische bedrijven die geneesmiddelen als Girosa op de markt willen brengen, wordt wel vaker gedacht dat ze problemen overdrijven om zo hun potentiële markt te vergroten. Hoeveel vrouwen wel degelijk aan HSDD lijden, wordt wel eens op tien procent en meer geschat, al worden zulke cijfers ook sterk bekritiseerd.

Het risico bestaat in elk geval dat vrouwen daarmee een seksueel probleem aangepraat krijgen en bovendien ook emotioneel worden geraakt. Zoals mannen met erectieproblemen worden bevangen door schaamte, zo lijden vrouwen met al dan niet vermeende HSDD aan schuldgevoelens. Ze vrezen dat ze hun partner te kort doen door niet voldoende tegemoet te komen aan diens seksuele behoeften. Of ze beginnen te vrezen dat die hen in de steek zal laten om elders te zoeken wat hij thuis niet kan krijgen. Dan wordt de neiging des te groter om toch maar dat pilletje bij de apotheker te gaan halen.

Bij de apotheker - of elders? Als het echt wat wordt met Girosa, is de hoop spam die sekspiraten nu al op het internet rondsturen, niet meer te overzien.

Door, Marc Reynebeau.