Als economen zeggen dat de voorraden aan metalen groter zijn dan eerder gedacht, dan denken ze daarbij aan de “grondstoffen-pyramide”. Wat ze dan vergeten te zeggen is dat een overvloed aan goedkope energie noodzakelijk is in dit model. Zonder die energie bestaat de rijkdom aan metaalertsen helemaal niet.



In het boek “The Challenge of Man’s Future” beschreef geochemicus Harrison Brown een toekomstbeeld waarin er geen mijnbouw meer was, maar extractie-fabrieken. Als de rijke ertsen verbruikt zijn, kan de mens de metalen winnen uit rotsen, zeewater en lucht. Daarin kan alles gevonden worden wat onze samenleving nodig heft.

In graniet bijvoorbeeld zitten bruikbare metalen als aluminium, ijzer, magnesium, titanium en mangaan. Andere rotsen bevatten ook kleine hoeveelheden uranium. In zeewater zitten alle elementen uit het periodiek systeem, die komen daarin door erosie van gesteenten op de continenten. In lucht zitten kostbare gassen als argon, xenon, helium en krypton.
Maar de kostbare grondstoffen komen in zulke lage concentraties voor, dat het (bij de huidige prijzen) onrendabel is om op deze manier metalen en andere materialen te winnen. De zeldzame edelgassen zijn op het ogenblik alleen te winnen uit de lucht; dat proces kost enorm veel energie.

De beschrijving van Brown laat zien dat energievoorziening de zwakke plek is in de grondstoffen-pyramide. Zelfs cornucopian Julian Simon meende dat energie de belangrijkste aller grondstoffen was. Maar hij was er tevens van overtuigd dat het menselijk vernuft ervoor zou zorgen dat er altijd voldoende energie zou zijn om alle andere grondstoffen te kunnen verkrijgen. Als hij gelijk heeft, dan zal de magie van de marktwerking ervoor zorgen dat we nooit energie tekort zullen komen.

Maar Julian Simon krijgt geen gelijk, want de belangrijkste energiebronnen die we momenteel benutten zijn minerale bronnen. Olie, aardgas en steenkool zijn de bron van 86% van alle energie die de wereld dagelijks verbruikt. En volgens de misleidende theorie van de grondstoffen-pyramide raken minerale bronnen nooit uitgeput. Als de prijs hoog genoeg oploopt worden ook minder aantrekkelijke bronnen rendabel te exploiteren. Voor de exploitatie van tweederangs olievelden en steenkoolmijnen is eniet alleen nieuwe technologie nodig, maar ook veel meer energie. Er komt een punt waarop er meer energie nodig is om een fossiele brandstof aan de oppervlakte te brengen, dan de verbranding ervan oplevert. En op dat moment verliest de energiebron zijn waarde en het maakt niet uit hoeveel er dan nog over is van die energiebron of grondstof.
Als dit moment voor fossiele brandstoffen te vroeg komt, dan heeft dit ook gevolgen voor de extractie van andere grondstoffen, mineralen en zeldzame gassen uit de atmosfeer. In de praktijk zullen er lang voor dat moment al problemen optreden. Als de hoeveelheid energie die gewonnen kan worden uit fossiele brandstoffen ook maar licht begint te dalen, wordt het al onmogelijk om dezelfde hoeveelheid andere minerale grondstoffen te blijven produceren.

Overstappen op duurzame energiebronnen of kernenergie kan een oplossing bieden. Maar kernenergie is ook weer afhankelijk van steeds armer wordende ertsen en het zal steeds meer energie kosten om dezelfde hoeveelheid uranium te blijven produceren. Daar komen nog andere praktische bezwaren tegen kernenergie bij.
Als we geen onuitputtelijke bron van energie vinden, zullen we nooit de onderkant van de grondstoffen-pyramide bereiken.

Oorspronkelijk artikel geschreven door Kurt Cobb: Energy, the Achilles heel of the resource pyramid