De Israëlische regering schoffeert de VS hevig. De grote partner moet Israël nu de grenzen aanwijzen- anders dreigt in het ergste geval het Midden-Oosten in oorlog weg te zakken.

Alles was tot in detail voorbereid: president Schimon Pers opende vaderlijk de armen bij de ontvangst van de hoge gast uit de Verenigde Staten, en minister-president Benjamin Netanyahu had zelfs een oorkonde voorbereid, die hij de Amerikaanse vicepresident in Jerusalem wilde overhandigen.
De hechte band tussen Israël en de VS moest gevierd en misschien zelfs vernieuwd worden. Maar toen gebeurde het- het glas in de lijst van de oorkonde was gebroken. Netanyahu en Joseph Biden stonden voor een hoopje scherven. En een beter beeld was nauwelijks mogelijk, om los van de politieke enscenering de ware stand van de betrekkingen te verduidelijken.

Israël en de Verenigde Staten- een paar in een zware relatiecrisis. Sinds Barack Obama in Washington regeert en in Jerusalem Benjamin Netanyahu, woekeren wantrouwen en teleurstelling in de verhouding. Obamas' gloedvolle pleidooi voor een vredesovereenkomst in het Midden-Oosten werd tot dusver door Netanyahu geboycot. De persoonlijke verstandhouding tussen beide mannen geldt als verregaand verstoord. Verbazingwekkend is alleen, dat het tot op heden nog geen consequenties had. In tegendeel: Washington tolereert al sinds lang elke escapade van Jerusalem, slikt zijn woede in en antwoordt op provocaties met ruimhartige garanties van bijstand. Dat is enkel te verklaren met het merkwaardige karakter van deze “speciale relatie”.

Want ongelijk was dit paar wel degelijk altijd al: hier de bijna ongenaakbare wereldmacht, daar de door vijanden omringde dwergstaat. Goliath heeft zich met David verbonden, en meestal strekte dat beiden tot voordeel. Israël heeft aan de Amerikaanse wapenhulp- die zeker vanaf de jaren zestig de Franse leveringen afloste- zijn militaire machtspositie in de regio te danken.
In ruil daarvoor verzekerden de Amerikanen zich van een stevige positie in het onrustige Midden-Oosten. Maar in de kern gaat het in deze verhouding om meer dan een strategisch partnerschap, en ook om meer dan alleen de invloed van lobbygroepen met veel geld. Het gaat om de overeenkomsten in waarden van een oudere en een jongere gemeenschap van pioniers, bovendien ook met een religieuze connotatie aan beide zijden. Dit is de band, die beiden in de kern samenbindt.

De band met Israël heeft de VS echter vanaf het begin in een belangenconflict geleid. Want voor de olie-afhankelijke economische grootmacht Amerika is ook de verhouding met Israëls vijandige buren van groot belang. Dat heeft Washington de afgelopen decennia in menig spagaat tussen de Joodse staat en de Arabische wereld gedwongen. Vaak is die spreidbeweging zelfs verbazingwekkend goed gelukt- misschien niet in de ogen van de Arabische massa's, maar toch naar het oordeel van de over het algemeen corrupte regeringen. Amerika presenteerde zich in een dubbelrol: als trouwe beschermer van Israël en als machtige bemiddelaar in het vredesproces, die de beschermeling ook eens de weg kan wijzen.

Onder president George W. Bush was ook deze kunst door het “Voor ons of tegen ons”-gebral beschadigd. Amerika moest daarvoor een hoge prijs betalen. Obamas' doel is het nu geweest, in Nahost weer de bemiddelaarsrol op zich te nemen, die door Democratische presidenten als Jimmy Carter en Bill Clinton gespeeld werd. Dat werd duidelijk bij zijn rede in Caïro, die ondertussen slechts nog in zoverre als historisch kan gelden, dat zij alweer sinds lang geschiedenis is.
Daar was Obama open op de Arabische wereld afgestapt en had van Israël expliciet een stop op de bouw van nederzettingen in de bezette gebieden geëist. Had hij op dit moment aan Israëlische zijde een partner gehad, dan was hij wellicht ver gekomen op deze weg- misschien zelfs tot een vrede tussen Israël en de Palestijnen. Maar in Israël wachtte geen partner, maar Benjamin Netanyahu en wat deze premier aan visie ontbeert, compenseert hij met listen en subtiliteiten.

Obamas inzet werd in Jerusalem niet als kans opgevat maar als gevaar- en op gevaar reageert Israël met verdediging, waarvan de beste vorm niet zelden de aanval is. Slechts op deze manier is te begrijpen, met welke hevigheid de regering nu de Verenigde Staten schoffeert. Dat moest vicepresident Biden nu met alle macht doorstaan: Zojuist predikte hij nog de overbrekelijke vriendschap en nu kondigt het Israëlische Ministerie van Binnenlandse zaken de nieuwbouw van 1600 huizen in het Arabische Oost-Jeruzalem aan.

Dat is een provocatie, ja, het getuigt zelfs van hybris- de kleine partner leidt de grote. Voor president Obama moet dit de aanleiding zijn, premier Netanyahu met klem duidelijk te maken, dat ook de bijzondere vriendschap tussen beide staten grenzen kent. De rode lijn loopt daar, waar Israël de Amerikaanse autoriteit ondermijnt. Aarzelt Obama nu, dan doemt het gevaar op dat Jerusalem zich ook in een ander vraagstuk losmaakt van een koersafstemming met Washington: de omgang met het Iraanse atoomprogramma. Als Israël, zoals het al gedreigd heeft, daadwerkelijk op eigen houtje de Iraanse atoomcomplexen bombardeert, dan dreigt de hele regio in oorlog te verzinken.