Ten grondslag aan de plotselinge opstanden in Egypte en Tunesië ligt een groeiende wereldwijde crisis aangewakkerd door sterk stijgende voedselprijzen en werkloosheid. De Associated Press meldt dat ongeveer 40 procent van de Egyptenaren leeft onder de door de Wereldbank gestelde armoedegrens van minder dan $2 per dag. Analisten schatten dat de inflatie van de voedselprijzen in Egypte momenteel een onhoudbare 17 procent per jaar is. In armere landen, gaat zo veel als 60 tot 80% van het inkomen van de mensen naar voedsel, in vergelijking met slechts 10 tot 20 procent in de industriële landen. Een stijging van een dollar of zo in de kosten van een liter melk of een brood voor de Amerikanen kan de hongerdood betekenen voor mensen in Egypte en andere arme landen.

Volg het geld

De oorzaak van de recente stijging van de wereldwijde voedselprijzen blijft nog een punt van discussie. Sommige analisten geven de schuld aan het "quantitative easing" program van de Federal Reserve (het boekhoudkundig vergroten van de geldhoeveelheid), wat volgens hen hyperinflatie creëert. Te veel geld en te weinig goederen is de klassieke verklaring voor stijgende prijzen.

Het probleem met deze theorie is dat sinds de prijzen van voedingsmiddelen aan een dramatische stijging begon in 2008 de wereldwijde geldhoeveelheid in werkelijkheid is gekrompen. Vrijwel al het geld vandaag de dag is gecreëerd in de boeken van de banken als "krediet" of "schuld" en de totale leningen zijn gekrompen. Dit heeft plaatsgevonden in een versneld proces van afschrijven van leningen zonder nieuwe te creëren, toen de subprime huizenmarkt is ingestort en het kapitaaleisen van banken zijn verhoogd. Hoewel het onlogisch lijkt, hoe meer schuld er is, hoe meer geld er is in het systeem. Als schuld krimpt, krimpt ook de geldhoeveelheid.

Dat is de reden waarom de overheidsschuld van vandaag in werkelijkheid niet de kruiwagen is die ervan wordt gemaakt door de tekort terroristen. De keerzijde van schuld is krediet, en bedrijven leven daarvan. Wanneer kredietinstellingen instorten, stort de handel in. Als de particuliere schuld krimpt, moet de staatsschuld dus instappen ter vervanging. Het "goede" krediet of schuld is het soort dat wordt gebruikt voor het bouwen van infrastructuur en andere productie capaciteit, het Bruto Nationaal Product en lonen vergroot, en is het soort van dienst dat regeringen kunnen verlenen. De parasitaire vormen van krediet of schuld zijn de 'money-making-geldsystemen?, die niets toevoegen aan het BNP.

Prijzen zijn opgedreven door te veel geld op zoek naar te weinig goederen, maar het geld jaagt alleen op bepaalde geselecteerde producten. Voedsel- en brandstofprijzen zijn hoog, maar de huizenprijzen zijn gedaald. Het netto resultaat is dat de totale inflatie laag blijft.

Hoewel kwantitatieve versoepeling misschien niet de oorzaak is, heeft de actie van de Fed de run op goederen versterkt. In antwoord op de bankcrisis van 2008, verlaagde de Federal Reserve de ?Fed funds rate? (het tarief waartegen banken lenen van elkaar) bijna tot nul. Dit gaf banken en hun klanten in de VS de gelegenheid geld te lenen tegen zeer lage tarieven en deze in het buitenland investeren voor hogere rendementen.

Ondertussen werden de rentetarieven op federale investeringen terug gedreven tot zeer lage niveaus, waardoor dit voor de investeerders geen veilige en stabiele optie meer was voor de financiering van hun pensioenen. "Hot money" - investeringen op zoek naar hogere rendementen ? vluchtten uit de ingestorte huizenmarkt in alles behalve de dollar, hetgeen in het algemeen betekende een vlucht naar bulkgoederen.

Nieuwe betekenis aan het aloude "Speel niet met je eten"

Vroeger werd voedsel beschouwd als niet geschikt voor speculatieve investeringen, want het was te gevoelig voor bederf en kon niet gemakkelijk worden opgeslagen. Maar dat veranderde met de ontwikkeling van ETF's (exchange-traded funds) en andere financiële innovaties.

In eerste instantie was speculatie in voedsel redelijk onschuldig, omdat wanneer het contract afliep, iemand daadwerkelijk het product moest kopen. Maar dat veranderde in 1991. In een onthullend verslag van juli 2010 in Harper's Magazine getiteld "De Voedsel Bubble: Hoe Wall Street Miljoenen uithongerde en ermee weg kwam" schreef Frederick Kaufman daarover:
?De geschiedenis van voedsel nam een onheilspellende wending in 1991, toen niemand daar veel aandacht aan besteedde. Dat was het jaar dat Goldman Sachs besloot dat ons dagelijks brood een uitstekende investering zou kunnen zijn. . . . ?

Roofridders, gouddieven, en financiers van alle soorten hebben lang gedroomd van de controle over iets dat iedereen nodig heeft, en dat door het tegenhouden van het aanbod de vraagprijzen opdrijft.

Kaufman verklaarde deze financiële innovatie in een interview op 16 juli in Democracy Now:
?Goldman. . . kwam met dit idee van het ?goederen-index? fonds, dat eigenlijk een manier was om enorme stapels geld voor zichzelf te accumuleren. . . . In plaats van kopen-en-verkopen, zoals iedereen doet op deze markten, begonnen ze met alleen inkopen. Dit heet ?going long?. Ze begon met ?going long? op tarwe. . . En ze bleven kopen en kopen en kopen en kopen en accumuleerden aldus een historisch gezien ongekende voorraad ?long-only? tarwe. En deze accumulatie creëerde een heel vreemd fenomeen in de markt. Het heet een ?vraag schok?. Meestal gaan de prijzen omhoog, als het aanbod laag is. . . . In dit geval hadden Goldman en de andere banken deze volledig onnatuurlijke en kunstmatige vraag naar tarwe geïntroduceerd, en vervolgens ging de prijs omhoog. . . . Harde, rode tarwe wordt meestal verhandeld tussen de $ 3 en $ 6 per zestig pond bushel. Het liep op tot $ 12, toen $ 15, dan $ 18. Dan zelfs $ 20. En op 25 februari 2008, werd tarwe afgerekend op $ 25 per bushel. . . . De ironie is hier dat in 2008 de grootste tarweoogst was in de wereldgeschiedenis.?
?. . . De andere schande . . is dat terwijl Goldman en andere banken de structuur van deze markt volledig verpesten, ze zichzelf hebben beschermd buiten deze markt, via het bijna duivelse idee van de 'replicatie?. . . . Ofwel,. . . jij wilt dat ik voor jou investeer in de tarwemarkt. Jij geeft me honderd dollar. . . . Wat ik moet doen is honderd dollar inzetten in de tarwemarkten. Maar ik hoef dat niet te doen. Alles wat ik moet doen is 5 dollar inzetten. . . En met die $5, kan ik je honderd-dollar-positie vast houden. Nu heb ik vijfennegentig van jouw dollars. . . . Wat Goldman deed met honderden miljarden dollars, en wat al deze banken hebben gedaan met honderden miljarden dollars, is dat ze er ?Treasury Bills? voor kochten, de meest conservatieve investering denkbaar.. . . . Als je honderden miljarden dollars hebt in T-bills, kunt je dat opkrikken tot biljoenen dollars. . . . En dan nemen ze die biljoen dollars, en geven aan hun daghandelaren, en dan zeggen ze: "Doe maar wat het meest lucratief is op het moment." En aldus, terwijl miljarden mensen verhongeren, gebruiken ze dat geld om miljarden dollars te verdienen voor zichzelf. ?

Andere onderzoekers kwamen met een soortgelijke uitleg van de voedselcrisis. In een artikel in juli 2010 getiteld "Hoe Goldman Sachs gokte op het uithongeren van de armen in de wereld - en won," kwam journalist Johann Hari met de volgende waarneming:
?Vanaf eind 2006, begonnen de mondiale voedselprijzen te stijgen. Een jaar later was de tarweprijs 80 procent gestegen, maïs met 90 procent en rijst met 320 procent. Voedselrellen braken uit in meer dan 30 landen en 200 miljoen mensen werden geconfronteerd met ondervoeding en honger. Plotseling, in het voorjaar van 2008, daalden de voedselprijzen naar de oude niveaus, als bij toverslag. Jean Ziegler, de speciale VN-rapporteur over het Recht op Voedsel, noemde dit "een stille massamoord", geheel te wijten aan "menselijk handelen."

Sommige economen zeiden dat de stijgingen werden veroorzaakt door de toegenomen vraag door de Chinese en Indiase middenklasse en het toenemende gebruik van maïs voor ethanol. Maar volgens professor Jayati Ghosh van het Centrum voor Economische Studies in New Delhi, daalde de vraag uit die landen zelfs met 3 procent over de betreffende periode; en de Internationale ?Grain Council? verklaarde dat de wereldwijde productie van tarwe zelfs was toegenomen tijdens de prijspiek.

Volgens een studie van het inmiddels ter ziele Lehman Brothers, sprong de indexfonds speculatie van $ 13 miljard naar $ 260 miljard van 2003 tot 2008. Niet verrassend stegen de voedselprijzen in gelijke mate te beginnen in 2003. ?Hedge fund? manager Michael Masters schatte dat op de gereglementeerde beurzen in de VS, 64 procent van alle tarwe contracten in bezit waren van speculanten die geen echt belang hadden in tarwe. Zij bezaten die uitsluitend in afwachting van prijsinflatie en de doorverkoop. George Soros zei dat het "stiekem hamsteren was van voedsel tijdens een hongersnood om winst te maken op de oplopende prijzen."

Een artikel in augustus 2009 door Jayati Ghosh, hoogleraar aan het Centrum voor Economische Studies en Planning aan de Jawaharlal Nehru Universiteit in New Dehli, vergeleek voedselvoorraden verhandeld op toekomstige markten met voorraden die er niet waren. Ze ontdekte dat de prijs van voedselvoorraden die niet verhandeld worden op toekomstige markten, zoals gierst, cassave en aardappelen, slechts een fractie stegen van speculatieve voorraden zoals tarwe.

Nomi Prins schreef in Mother Jones in 2008, en weet ook de prijsstijgingen aan speculatie. Zij merkte op dat de landbouw ?futures? en energie ?futures ? werden verpakt en verkocht net als CDO's (collateralized debt obligations), maar in dit geval werden ze CCOs (collateralized commodity obligations) genoemd. Hoe hoger de prijs van voedsel, hoe meer CCO beleggers profiteerden. Zij waarschuwde:
?Zonder strenge regulering van elektronische handel en haar afgeleide producten die het speculanten mogelijk maken enorme delen van de ?futures?-goederen-markten te verplaatsen, zal een beetje extra regelgeving op de Londense beurzen weinig verlichting brengen. Tenzij dit echt wordt aangepakt, zal deze zeepbel gaan om meer dan huizen alleen. Het zal levens kosten. ?

Wat kan er gedaan worden?

Volgens Kaufman, is door de ?food bubble? het aantal mensen dat honger lijdt met 250 miljoen toegenomen. Op 21 juli 2010, ondertekende president Obama een ?Wall Street Reform Bill?, die veel van de regelgevende achterpoortjes zou afsluiten waardoor grote financiële instellingen een rol kunnen spelen in de landbouw goederen ?futures?-markten, maar Kaufman zegt dat het wetsvoorstel waarschijnlijk niet werkt. Wall Street kan nieuwe manieren bedenken om te speculeren die gemakkelijk omslachtige, trage wetgeving omzeilt. Pogingen om alle speculatie met levensmiddelen te verbieden zal waarschijnlijk niet werken, zegt hij, omdat de bedrijven de telefoon kunnen pakken en hun transacties doen via Londen, of wat dan ook.

Als een alternatief suggereert Kaufman een wereldwijde of nationale graanreserve, zodat toezichthouders tarwe op de markt kunnen brengen als dat nodig is om de prijzen te stabiliseren. Hij merkt op dat we eigenlijk al een grote graan-reserve hadden in het Clinton-tijdperk, voor de deregulerings manie.

Chris Cook, voormalig directeur van een wereldwijd energie-uitwisselings programma, stelt:
?De enige lange termijn oplossing is om helemaal opnieuw de markten op te zetten. Ten eerste, het verwijderen van tussenpersonen - een proces dat al aan de gang is. In de tweede plaats, een nieuwe regeling tussen producerende en consumerende landen - een Bretton Woods II.?

De speculatieve markten van vandaag zijn vooral gedreven door angst, zegt Cook, meer dan door hebzucht. Beleggers zijn op zoek naar iets veiligs, dat hen een passend rendement geeft, dat betekent iets waarvan ze kunnen leven na hun pensioen. Zij hebben deze investeringen nodig, omdat hun werkgevers en de overheid niet zorgen voor een afdoend vangnet.

Ooit was de federale zekerheid een veilige en adequate investering voor gepensioneerden. Toen stortte de federale rente in, en investeerders verhuisden naar gemeentelijke obligaties. Nu is die markt ook aan het instorten, als gevolg van bedreigingen van faillissement. Steden, counties en staten die ploeteren als gevolg van de kredietcrisis is de toegang ontzegd tot de fondsen die gebruikt zijn voor de ?bail out? van de banken - al waren het wel de banken, en niet de lokale overheden, die de crisis hebben veroorzaakt. Zie "De Fed heeft gesproken: No Bailout for Main Street."

Ellen Brown is advocaat en auteur van elf boeken, waaronder ?Web of Debt: de schokkende waarheid over ons geldsysteem en hoe we ons kunnen bevrijden?. Haar websites zijn http://WebOfDebt.com, http://EllenBrown.com en http://PublicBankingInstitute.org.