In de Noorse hoofdstad Oslo werd vrijdag de rechtse extremist Anders Behring Breivik veroordeeld tot een gevangenisstraf van 21 jaar. De rechter verklaarde de massamoordenaar toerekeningsvatbaar. Volgens de rechtbank wist Breivik dus perfect wat hij deed.

Op 22 juli 2011 doodde Breivik met een bom in de regeringswijk van Oslo acht mensen. Enkele uren later schoot hij op het eiland Utøya 69 mensen dood, overwegend sociaaldemocratische jongeren die daar op vakantiekamp waren.

Over de schuldvraag van de beklaagde werd niet getwijfeld. Ook Breivik zelf pleitte schuldig aan de feiten die hem ten laste werden gelegd. Met zijn actie zei hij Noorwegen te hebben willen beschermen tegen het verraad door het ruimhartige immigratiebeleid van de sociaal-democratische partij. In totaal vonden 77 mensen de dood.

'Terrorist uit overtuiging'

De kernvraag bij het proces was of de zelfverklaarde massamoordenaar al dan niet toerekeningsvatbaar is. Mocht Breivik ontoerekeningsvatbaar verklaard geweest zijn, dan wachtte hem begeleiding in een psychiatrische instelling. Breivik had aangegeven bij dergelijk scenario in beroep te zullen gaan.

De massamoordenaar wil worden beschouwd als een 'terrorist uit overtuiging', of, zoals hij zichzelf noemt, een ’militante nationalist’. Hij beschuldigde de Noorse regering ervan hem als geestesziek af te schilderen om zo zijn politieke denkbeelden als waanideeën te kunnen afdoen. Volgens zijn advocaten werkt Breivik aan een reeks vervolgen op zijn vuistdikke manifest, dat hij voor de aanslagen op internet plaatste.

'Hij betekent niets voor me, hij is enkel lucht'

Rechter Wenche Elisabeth Arntzen ging dus in op de vraag van het Openbaar Ministerie, en verklaarde Anders Breivik toerekeningsvatbaar. Arntzen verklaarde dat Breivik tijdens de aanslagen in Oslo en op Utøya voldoende bij zinnen was om hem zijn daden toe te rekenen. De vijfkoppige rechtbank ging met dat oordeel in tegen het requisitoir van de aanklager, die Breivik ontoerekeningsvatbaar achtte.

De rechtbank kreeg bijval van sommige nabestaanden van Breiviks slachtoffers. 'Nu zullen we een hele poos niets meer van hem horen. Nu krijgen we rust', zei Per Balch Sörensen, die op Utøya zijn dochter verloor. 'Hij betekent niets voor me, hij is enkel lucht.'

Breivik zichtbaar blij en niet in beroep

Breivik wacht nu een opsluiting van 21 jaar in een reguliere gevangenis. Vindt de rechtbank de man na die termijn nog steeds een gevaar voor de samenleving, dan kan besloten worden om de termijn telkens met 7 jaar te verlengen.

Breivik had op voorhand laten verstaan zijn straf te zullen aanvaarden, als hij maar toerekeningsvatbaar verklaard werd. Nu oogde de zelfverklaarde kruisvaarder tegen de islamisering zichtbaar blij met de uitspraak van de rechtbank.

Odd Ivar Gron, een advocaat van de verdediging, verklaarde aan de Noorse krant VG, dat Breivik 'niet verrast is door het verdict'. Een andere advocaat, Geir Lippestad, stelt dat Anders Breivik niet in beroep zal gaan tegen de beslissing van de rechtbank.

De massamoordenaar heeft ook een verklaring voorbereid, die hij na de uitspraak wil voorlezen. Daar zijn ze in Oslo nog niet aan toe. Tot na de middag werd in detail voorgelezen hoe de slachtoffers van Breivik op 22 juli vorig jaar om het leven kwamen.