Terwijl de aarde in Haïti nog natrilt, richten wetenschappers hun blik alweer op volgende aardbevingen. Zo staan Istanbul en Sumatra nog steeds hoog op de lijst van potentiële rampgebieden. Eerdere zware bevingen hebben het aardbevingsgevaar daar niet verminderd. Integendeel.

Rampen zoals in Haïti, waar de beving een kracht had van 7 op de schaal van Richter, maken duidelijk hoe verwoestend de aarde met haar bewoners omspringt. Gelukkig houden geofysici en seismologen een oogje in het zeil. In Nature Geoscience van deze week berichten ze over mogelijk grote, verwoestende aardbevingen in Istanbul en Sumatra.

Duitse wetenschappers van het Helmholtz centrum in Potsdam namen de Noord Anatolische breuklijn onder de loep. Deze loopt van oost naar west door Noord-Turkije, tot onder de Zee van Marmara (ten zuiden van Istanbul). De kleine, onder Turkije gelegen Anatolische Plaat schuift langs deze lijn naar het westen ten opzichte van de noordelijke, veel grotere Euraziatische Plaat. Aardbevingen volgen elkaar hier op met tussenpozen van ongeveer tien jaar, steeds iets verder naar het westen. De laatste was in 1999, vlak bij de stad Izmit. Ruim 18.000 mensen vonden daarbij de dood.

Van Izmit is het nog maar honderd kilometer verder naar het westen en je bent in Istanbul. De breuklijn ligt een luttele twintig kilometer ten zuiden van de metropool. Seismisch gezien was het er altijd erg rustig, maar daar zal zo goed als zeker een eind aan komen. De Duitsers voerden computersimulaties uit en berekenden de beweging van de platen en de opgebouwde spanning langs de breuk. Ze komen nu met de boodschap dat een serie kleinere bevingen waarschijnlijker is dan één grote klap. Maar dat is verre van geruststellend, merken ze op. Omdat Istanbul zo dichtbij ligt, zullen de gevolgen enorm zijn.

Australische plaat

Nature Geoscience publiceert ook een brief van geofysicus John McCloskey van Ulster University (Noord Ierland). Die klom in de pen om nog eens te waarschuwen voor een zware beving voor de kust van Sumatra. Daar is sprake van een seismologisch complexe situatie als gevolg van de botsing tussen de Indische, Australische en Euraziatische aardschollen. De afgelopen jaren is al duidelijk geworden dat het risico op aardbevingen er hoog blijft. De beving van tweede kerstdag 2004 en ook recentere bevingen hebben geen 'kalmerende' invloed gehad op de aardkorst. Sterker nog, vlak voor de kust van Sumatra lopen de geologische spanningen al meer dan 200 jaar op.

McCloskey meldt nu in Nature Geoscience de resultaten van een Brits/Indonesisch onderzoek naar de zware aardbeving van 30 september 2009 bij Padang (Sumatra), die meer dan duizend mensen het leven kostte. Analyse van de seismische gegevens plaatst de oorsprong van die beving, die de zeebodem ongeveer 9 cm omhoogduwde, op de mantel van de Australische plaat. McCloskey en collega’s concluderen dat de Padang-beving vooral tot opbouw van spanning heeft geleid in het gebied even ten oosten van het eiland Siberut. De kans dat daar een nieuwe beving zal ontstaan is aanzienlijk toegenomen.

De nieuwe resultaten onderstrepen het gevaar van zware aardschokken in de regio en de kans op tsunami’s, waarvoor McCloskey al herhaaldelijk waarschuwde. Hij staat daarin niet alleen: Kerry Sieh van het Californian Institute of Technology sprak drie weken geleden woorden van gelijke strekking ter gelegenheid van de herdenking van de tsunami van 2004. McCloskey voorspelt een beving met een kracht van 8,5 of groter en verwacht dat een eventuele tsunami nog veel erger zal zijn dan die van 2004. De hoeveelheid energie die daarbij vrijkomt, zal vele malen groter zijn dan vorige week in Haïti.

Door, Harm Ikink.

T. Hergert, O. Heidbach 'Slip-rate variability and distributed deformation in the Marmara Sea fault system', in: Nature Geoscience, 17 januari 2010 (advanced online publication).

J. McCloskey e.a. 'The September 2009 Padang earthquake', in Nature Geoscience, 17 januari 2010 (advanced online publication)