Door democraatus, Op maa 30 jun 2008 21:30, 13 reacties,    

Ons geldsysteem - de test komt

Paniek op de beurs. Met grote stappen ging de AEX de afgelopen dagen omlaag de diepte in. De schokgolven die we hebben ervaren met de opkomst van de kredietcrisis zijn duidelijk te zien in het koersverloop.



Meer en meer komt ook in de mainstream media berichtgeving die, zacht gezegd, een negatief beeld schetst van de toestand van de (financiële) economie en de toekomst. De woorden 'depressie', 1929 en deflatie komen geregeld langs.

Omdat deze termen erg onduidelijk kunnen zijn voor leken, lijkt mij een korte en sterk versimpelde intro in dit onderwerp een goede tijdsbesteding, zo net voordat de grote klappen zouden vallen volgens meer en meer analisten. Wat is deflatie en waarom is het zo gevaarlijk voor ons financiële systeem?

Hint: ik raad sterk aan de film Money as Debt (47 min, NL ondertiteling) te kijken voordat je verder leest. Er is echt geen betere en eenvoudigere docu beschikbaar over dit onderwerp.

Allereerst moeten we van hetzelfde uitgaan wat betreft de termen inflatie (geldontwaarding) en deflatie (geld wordt meer waard). Geregeld gaan 'experts' uit van een stijging van prijzen (of daling) om inflatie en deflatie te duiden. In dit stuk ga ik uit van een betere en veel exactere definitie:
*inflatie = een vergroting van de totale hoeveelheid geld waardoor, uiteindelijk, prijzen van goederen stijgen (prijsstijging is dan een gevolg van inflatie, niet de oorzaak).
*deflatie = een verkleining van de totale hoeveelheid geld waardoor, uiteindelijk, prijzen van goederen dalen (prijsdaling is dan een gevolg van deflatie, niet de oorzaak).

Een paar simpele plaatjes kunnen duidelijkheid scheppen. Daarbij merk ik op dat het gaat om een sterk versimpele weergave van het mechanisme.

De uitgangspositie is een economie, afgebeeld als een rode cirkel die alle facetten omvat (alle goederen en diensten etc.). Deze economie wordt onderling verhandeld (de transacties die plaatsvinden middels een bepaalde hoeveelheid geld). Dit is de groene cirkel, die de geldhoeveelheid in de economie voorstelt.



De groene en de rode cirkel verkeren in een bepaald evenwicht. In dit geval begin ik met het startpunt 10 versus 10. Het had net zo goed 10:20 kunnen zijn of 100:2000. Het gaat niet om de aantallen, maar de wijze waarop die aantallen ten opzichte van elkaar verschuiven. De verhouding is niet van belang, wel hoe de verhouding ten opzichte van elkaar wijzigt.

In onze term van inflatie hebben we het over vergroten van de geldhoeveeheid. De groene cirkel groeit aan tot 20. De economie groeit geen spat van het bijmaken van geld. Er worden immers niet meer goederen gemaakt of diensten verleend enkel omdat er geld bij wordt gemaakt.



Dit vormt uiteindelijk inflatie. Waar eerst 10 geld tegenover 10 economie stond, staat nu 20 geld tegenover 10 economie. Er is dus 2 maal zoveel geld om alle transacties in dezelfde economie te laten plaatsvinden. De facto heb je dus 2x zoveel geld nodig als daarvoor om precies hetzelfde te doen als voorheen. Waar je eerst met 1 op je spaarrekening 1/10e van de economie kon verhandelen, kan je nu maar 1/20e van de economie verhandelen met je spaargeld van 1. Je geld is 'minder waard' geworden. Dit noemen we inflatie.

In onze term van deflatie hebben we het over verkleinen van de geldhoeveeheid. De groene cirkel krimpt tot 5. De economie groeit geen spat van het weghalen van geld. Er worden immers niet meer goederen gemaakt of diensten verleend enkel omdat er geld weg wordt gehaald/vernietigd.



Dit vormt uiteindelijk deflatie. Waar eerst 10 geld tegenover 10 economie stond, staat nu 5 geld tegenover 10 economie. Er is dus 2 maal zo weinig geld om alle transacties in dezelfde economie te laten plaatsvinden. De facto heb je dus 2x zo weinig geld nodig als daarvoor om precies hetzelfde te doen als voorheen. Waar je eerst met 1 op je spaarrekening 1/10e van de economie kon verhandelen, kan je nu 1/5e van de economie verhandelen met je spaargeld van 1. Je geld is 'meer waard' geworden. Dit noemen we deflatie.

Wat is nu het gevaar van onze huidige toestand?

De film Money as Debt beschrijft beter dan welke docu dan ook dat ons huidige geld niet als een losstaand goed in de economie wordt gebracht. Het zijn geen briefjes van 50 euro die als zodanig gebruikt worden om onze dagelijkse economische transacties af te handelen (misschien slechts een klein gedeelte daarvan). Een flink deel van ons geld bestaat als een 'schuld'. Daar komt de term 'debt-based-money' vandaan.

De truuk van dit 'schuldgeld' vormt, onder meer, dat het geld in de economie komt doordat iemand het leent van een bank. Eerst was het geld er niet, na de handtekening onder het leningcontract maakt de bank het geld bij 'uit het niets'. Zo zijn we langzamerhand van een situatie van geld 10 naar geld 20 gegroeid. Om het simpel te houden ga ik in de uitleg uit van de situatie dat de economie 10 is gebleven. De vergroting van de geldhoeveelheid heeft uiteindelijk tot gevolg dat de prijzen stijgen. Immers, er zijn meer geldbriefjes en banktegoeden om dezelfde goederen en diensten in de economie te verhandelen. Inflatie dus, het geld is minder waard geworden.

Al dit schuldgeld is geleend tegen rente. De pest aan deze vorm van geld in de economie brengen vormt het feit dat het geld dat is geleend 'uit het niets' is gemaakt. Alleen de belofte van degene die de lening aangaat staat daar tegenover. De rente die over deze lening moet worden betaald gedurende de looptijd van de lening is echter nog niet bijgemaakt. Met andere woorden: deze lening kan nooit terugbetaald worden met rente, tenzij...... ook de rente weer wordt bijgeleend door iemand ergens in het systeem. Daarmee stijgt de geldhoeveeheid weer, en komt er weer een niet betaalde rente in het spel. Ook deze moet weer bijgeleend worden om ooit te kunnen worden betaald.

Je snapt het al, het wordt een systeem waarbij iedereen alleen nog maar zijn schulden kan betalen als men blijft lenen. Het resultaat is steeds meer schulden om te voorkomen dat de leningen niet meer terugbetaald kunnen worden, en steeds meer geld om dezelfde 10 economie te verhandelen.



Situatie 10:10 is situatie 20:10 geworden. Inflatie (met als gevolg prijsstijgingen) is het gevolg. Zie Money as Debt voor een veel uitgebreidere uitleg van dit probleem met ons huidige geldsysteem. Daarover wellicht een andere keer meer.

We komen nu tot de kernvraag van deze bijdrage: wat is nu het gevaar van de kredietcrisis?

We zijn helemaal gewend aan het feit dat door het boven beschreven systeem de prijzen langzaam stijgen. Als huizenprijzen stijgen, noemen we dat welvaart. Als prijzen van voedsel of olie stijgen, noemen we dat inflatie. Feit is dat we ons er bij neergelegd lijken te hebben dat inflatie, vergroting van de geldhoeveelheid zonder dat de economie daardoor groeit, immer aanwezig is in onze economie. Omdat de groei van de geldhoeveelheid niet zo hard ging, hadden we daar ook niet echt veel last van.

De laatste jaren is het echter rap de pan uitgerezen met de groei van de geldhoeveelheid. Er is steeds meer en meer geld nodig om het spel, beschreven in Money as Debt, gaande te houden. Meer en meer leningen zijn nodig om de eerder geleende bedragen inclusief rente terug te kunnen betalen. De groei van de totale geldhoeveelheid in de EU sinds 2005 is bijvoorbeeld 30%!. Daar zit een einde aan (oneindigde schuld bestaat nou eenmaal niet).

Aan de wereldwijde groeicijfers van de geldhoeveelheid is goed te zien dat de groei parabolische vormen aanneemt en dicht tegen het praktisch mogelijke begint te lopen. Zoals gezegd, oneindige schuld bestaat domweg niet, het houdt een keer op.



We constateerden al eerder dat vergroting of verkleining van de geldhoeveelheid gevolgen kan hebben voor prijzen. De afgelopen 30 jaar zijn we onder een flinke vergroting van de geldhoeveelheid:
*gewend geraakt aan oplopende prijzen voor bv huizen, aandelen, bezittingen in het algemeen; en
*meer en meer gaan lenen om eerder aangegane schulden met de daarbij behorende rente terug te kunnen betalen.

De daarmee gepaard gaande prijsstijgingen zijn langzaam door ons verwerkt. We zijn er helemaal aan gewend en er vaak zelfs afhankelijk van. Veel mensen rekenen er op dat hun huis meer waard wordt (correct gezegd: dat geld minder waard wordt), zodat ze bij verkoop de bank terug kunnen betalen en nog wat winst overhouden.

De kredietcrisis brengt echter de inflatiemachine gevaarlijk dicht tot een totale stilstand. Een heleboel leningen, schuldgeld, gaan niet meer terugbetaald worden, simpelweg omdat de leningnemers het niet meer terug kunnen betalen. Banken zijn niet meer bereid om makkelijk geld uit te lenen of kunnen (mogen) dit niet omdat ze zoveel verliezen lijden. Aan de andere kant zijn leningnemers domweg niet meer in staat om geld te lenen omdat ze al zoveel geld geleend hebben. De inflatiemachine komt daarmee stil te staan.

Het vooruitzicht van de inflatiemachine die stil komt te staan vormt een dodelijke infectie van ons inferieure financiële systeem. Als schulden massaal niet meer terug kunnen worden betaald, gaat de leningnemer uiteindelijk failliet. De lening is oninbaar en moet worden afgeschreven. De lening verdwijnt, het is een verlies geworden. Gevolg daarvan is dat dit stukje schuldgeld, een belofte, verdwijnt. Alle leningen die op die manier afgeschreven worden, verdwijnen dus als 'schuldgeld'. Op die manier kan in een hele korte tijd, economisch gezien, de geldhoeveelheid echt imploderen en bij wijze van spreken van 20:10 naar 10:10 zakken, wellicht zelfs naar 5:10.

De consequentie van zo'n implosie, een sterke daling van de geldhoeveelheid, is volgens het boekje dalende prijzen. De prijzen voor bezittingen zullen rap dalen, waaronder aandelen, huizen e.d.

Iedereen heeft zich echter ingesteld op de aanwezigheid van inflatie. Schulden zijn ook aangegaan met die gedachte. Er zou altijd een mogelijkheid zijn om met een nieuwe lening de oude lening terug te betalen of het 'in waarde gestegen' onderpand te verkopen. Deze schulden worden niet lager qua bedrag als de geldhoeveelheid rap zou dalen. Er is minder geld in omloop terwijl wel dezelfde schulden terug moeten worden betaald (met rente). Dat is een recept voor nog meer faillissementen, met als gevolg nog meer verdwijnen van schuldgeld.

Kortom, onze geldhoeveelheid is geen stabiel gegeven. Het zijn geen goudstukken die rouleren en aan weinig scherpe schommelingen in hoeveelheid onderhevig zijn. In tegenstelling, we hebben een uiterst fragiel systeem van totale geldhoeveelheid. Een sterke daling daarvan kan nog meer niet terugbetaalde leningen tot gevolg hebben, wat daarmee de daling van de geldhoeveelheid alleen maar erger maakt. Dit is precies wat er tijdens de Grote Depressie vanaf 1929 gebeurde. Het resultaat is bekend: faillissementen, armoede, ellende, droevenis.



De opvolgende fasen van de kredietcrisis kunnen de eerste dominostenen zijn in een langere en grotere rits van vallende dominostenen. Allemaal leningen, schuldgeld, die verdwijnen, daarmee de geldhoeveelheid in rap tempo verkleinend. Deflatie zou het gevolg zijn, en bij grote bewegingen depressie (forse teruggang economie) in plaats van recessie (milde teruggang economie). Steeds meer domino's vallen nu in de States, en het komt ook onze kant op (nu reeds de inzakkende huizenmarkten van Spanje en de UK).

Onze Centrale Bankiers zijn als de dood voor deze opdoemende deflatie. En terecht, want na vele decennia schuldgeld-oppompen kan de correctie met bijbehorende prijscorrecties fors en genadeloos snel zijn. Hadden ze maar beter op moeten letten tijdens economieles.
Annotaties:
| #32117 | 30-06-2008 22:28 | Patman
Super, morgen ook op Zapruder!
Patman's avatar
| #32130 | 30-06-2008 23:18 | Rikk
Dankje Democraatus voor je zeer heldere uitleg.
Rikk's avatar
| #32133 | 30-06-2008 23:25 | jasper
bedankt! economie voor dummies is precies wat ik nodig heb.
jasper's avatar
| #32135 | 30-06-2008 23:29 | Rebel
Dus, tkan vriezen, tkan dooien vallen zeg maar.
Rebel's avatar
| #32139 | 01-07-2008 00:10 | Johnito
Weet je wat me nou zo'n onbehagelijk gevoel geeft? Dat de spaarbank waar wij hier thuis al jaren sparen momenteel nogal moeilijk doet om ons spaargeld, dat inmiddels sinds kort vrij opneembaar is, uit te keren. Iemand is kennelijk vergeten ons een bericht te sturen dat dat bewuste moment er was, gegevens die zoek zijn geraakt, druk druk druk en we bellen u zo snel mogelijk terug want er is iets mis gegaan kennelijk, we zoeken het uit, nee we hebben niet beloofd vandaag terug te bellen maar zo spoedig mogelijk en zeker deze week nog enzovoorts...

Goed, er hoeft niets aan de hand te zijn, en ik denk ook wel dat het de komende dagen wordt opgelost, maar op dit moment in de geschiedenis zijn dit dus geen dingen die je wilt horen van je bank...
Johnito's avatar
| #32141 | 01-07-2008 00:29 | Paul2
Tijd voor het strafbankje

Der Spiegel wrote that the IMF had "informed" Federal Reserve chairman Ben Bernanke of plans that would have been unheard of in the past: a general examination of the US financial system. The IMF's board of directors has ruled that a so-called Financial Sector Assessment Program is to be carried out in the US.

This, Der Spiegel wrote, "is nothing less than an X-ray of the entire US financial system", adding that "no Fed chief in US history has been forced to submit to the kind of humiliation that Ben Bernanke is facing".

The fact that the IMF is knocking on the very doors of its parents and waving legal papers about who lost the house, the car and the kids will, if the past is anything to go by, be buried in the US by pom-pom waving on CNBC telling all what a great time it is to buy.

But the news that the US Fed has now lost its last vestige of credibility did not end with the German report.

The Telegraph from London weighed in, following the Royal Bank of Scotland's statement last week (also lost on the US public) that it was time to head for the crags, and reported Barclays Capital's closely watched Global Outlook analysis that said US headline inflation would hit 5.5% by August and the Fed would have to raise interest rates six times by the end of next year to prevent a wage spiral.
http://www.informationclearinghouse.info/article20206.htm
| #32142 | 01-07-2008 05:30 | democraatus
Het mooie is dat het IMF altijd geweigerd is door Bush, maar nu mag komen, zolang de conclusies maar niet tijdens zijn presidentschap worden geopenbaard. Mij lijkt het onderzoek versplide energie en geld: monstreuze overheidstekorten (oorlog Irak) en wanbeleid van de FED hebben de VS aan e rand van de afgrond gebracht. Daar hoef je geen 2 jaar onderzoek voor te doen.

Overigens grappig dat Barclays over inflatie begint en het ophogen van de FED rente. Het laatste wat ons te wachten staat is echter een loonspiraal (wage spiral, oplopende lonen om gevolgen van inflatie op te vangen). Immers, hoe kan je over een wage spiral spreken als than al massale ontslagen zijn angekondigd door Amerikaanse bedrijven. Werknemers gaan er bij bosjes uitvliegen.

Tot zover Barclays die nog inflatie voor zich ziet.
democraatus's avatar
| #32153 | 01-07-2008 07:18 | Donkerdoorn
Goed, helder en jip- en janneke......briljant demoo
Donkerdoorn's avatar
| #32169 | 01-07-2008 10:23 | ron1872
Mooi stuk plus docu democraatus, thanks!
ron1872's avatar
| #32170 | 01-07-2008 10:32 | landloper
Dank democraatus voor deze uitleg. Economie wordt zo eindelijk weer een 'logische' wetenschap, die mijn interesse weet te wekken. Ooit koos ik economie II in mijn vakkenpakket. De reden: ik vond economie I (boekhouden) zo leuk en logisch. Links en rechts moest namelijk altijd hetzelfde staan. De eerste lessen economie II tarten mijn gevoel voor logica zodanig dat ik het snel voor scheikunde heb ingeruild. Om diezelfde reden heb ik nooit een huis willen kopen, omdat mijn logica zich halstarrig verzet tegen het idee dat iets vanzelf oneindig in waarde kan blijven stijgen.
| #32252 | 01-07-2008 22:02 | democraatus
Een huis koop je om te wonen, niet als belegging. Maandlasten en inkomen zijn de sleutelwoorden. Aan de andere kant bewegen rente en huizenprijs als een wip heen en weer.

Ik zal mijn idee daarover toelichten met een versimpeld voorbeeld (aflossingsvrije lening).

Stel, ik kan/wil 1000 euro per maand besteden aan wonen. Dit bedrag staat vast. Hoger kan ik het niet maken (ik verdien nou eenmaal niet meer).

Als de rente nu 5% is, weet ik dat ik €240.000 kan lenen. Immers, 5% rente (jaarlijks) over dat bedrag is €12.000. Dat is precies wat ik per jaar wil gaan betalen voor wonen.

Rekensom:
12 x €1.000 per maand = €12.000
12.000/5 = 2.400
2.400 * 100% = €240.000

Als de rente nu 10% zou zijn, wordt de rekensom anders.

Rekensom:
12 x €1.000 per maand = €12.000
12.000/10 = 1.200
1.200 * 100% = €120.000

Ik kan bij een rente van 10% slechts €120.000 lenen. Meer kan niet, want dan kan ik de rente niet meer betalen.

Zo bewegen marktrente en huizenprijs dus als een wip tegen elkaar terwijl de andere kant van de berekening, de maandlasten, meestal een vast gegeven vormt.

Ik richt mij liever op de maandlasten dan op de wip van rente versus hoogte van de lening. Als koper maakt het je geen zier uit wat de huizenprijs is. Je kan toch niet anders dan aan de hand van je beoogde maandlasten vaststellen wat je op dat moment kan betalen (door te lenen) voor een huis.

Die huizenprijs is natuurlijk wel belangrijk als je van je bestaande huis afmoet. Dan is het wel prettig als de waarde tenminste even groot is als de waarde ten tijde van aankoop. De lening moet immers weer terugbetaald worden bij verkoop.

Laat de rente nu na decennia van daling weer in een opgaande trend zijn geraakt. De gevolgen voor de hoogte van leningen die Jan met de Pet kan krijgen laat zich raden...
democraatus's avatar
| #32279 | 02-07-2008 00:38 | george_orwell
10 % meer geld per jaar dat is meer dan de meeste mensen bijhouden dus worden steeds meer mensen gewoon armer in versneld tempo.
Alleen de heel snelle jonges redden dat tempo van inflatie, de ellebogende ratten en ander vingervlug volk. De crisis van 1929 word bekend verondersteld maar is dat wel zo? Daar valt best iets over te schrijven ter leering en vermaack.
george_orwell's avatar
| #62229 | 03-04-2009 21:11 | ffloor
Maar ze hebben daar ook een aap, de 15e gorilla al die beurskoersen voorspelt en dat al 47 jaar beter doet dan de AEX-index. Geeft aap Jacky er nou ook al de brui aan?
(zoek op http://www.gorilla)
Maar als je iets beters zoekt dan een aap dan is het ook nog mogenlijk om een nooit-falende toekomstvoorspeller van jou rekenmachientje te maken! Die manier is beschreven op: http://www.promootio.nl/floor en daar de file TOEKOMST.TXT eens bekijken dan ben je op financieel manipuleertechniek weer helemaal bijgespijkerd... ik kreeg er van een 2e-Kamerlid zelfs een pluim voor omdat hij dingen narekende die ik nog niet wist maar hiermee ook al klopte.
Overigens, erg bedankt voor dit blogartikel dus jij ook wat.
aanmelden / inloggen