Ik stelde Stan van Houcke laatst deze vraag:

Beste Stan,
Je hebt het altijd over de economische en klimaatcrises. Mijn overtuiging is dat beide het gevolg zijn van een morele crisis, en die weer van een spirituele. Dat heb ik ook wel eens in jouw stukken teruggezien; ik zou graag meer willen lezen over hoe je denkt over moraal (en spiritualiteit, hoewel dat misschien weer ver van je onderwerp af gaat).

Van zijn uitgebreide antwoord geef ik hier een selectie weer: 

"Beste Abdul,
Net als jij denk ik dat we allereerst te maken hebben met een diepe morele crisis in het kapitalistische systeem, een systeem dat zich uiteindelijk baseert op een geweldige misvatting, namelijk de veronderstelling dat er sprake is van een permanente vooruitgang, dus dat er een oneindige weg omhoog zou bestaan.

Voor mij geldt dat de werkelijkheid een cirkel is, opkomst, bloei en ondergang. Daaraan gehoorzamen alle natuurwetten, en aangezien de mens een klein schakeltje in de natuur is, wordt ook zijn bestaan gedirigeerd door de cirkel. Vanuit dat besef ben ik het eens met de Amerikaanse universitair docent Erik Reece die het schitterende boek Lost Mountain schreef over de Radical Strip Mining and the Devastation of Appalachia. Reece stelt het volgende:

There are, to my mind, two ways of thinking about a mountain: as something to be conquered, or as something to be revered. The conqueror is after personal gain in the sense of either taking something from the mountain, or scaling it in order to say "I did it". The conqueror, therefore, goes straight for the summit. By contrast, one who reveres a mountain either admires it from a distance… or climbs it in a state of mind that is meditative, almost prayerful. Many Native American tribes refused to climb certain mountains, because they deemed those heights sacred.

Het wezenlijke probleem van de kapitalistische doctrine is dat niets meer in zijn eigen taal met ons spreekt, niets is meer bezield, niets kan meer heilig zijn, omdat alleen het geld dat het opbrengt heilig is.

In dat opzicht verschilt Jan Marijnissen in niets van de grootste kapitalist. Beiden zitten gevangen binnen dezelfde onbezielde werkelijkheid. Daarom heeft de SP ook geen enkel fundamenteel bezwaar tegen donaties van SP-miljonairs en ook niet tegen het verstrekken van subsidies aan de rijke elite.

Waarom zouden ze ook? Ze bezitten dezelfde gebruikmakersmentaliteit. Je ziet het ook aan het schrikbarende gebrek aan creatief denken, aan het onvermogen om met alternatieven te komen voor het failliete kapitalistische systeem. Ook de SP kan niet anders redeneren dan in termen van een gecentraliseerde macht in handen van een economische elite die onmiddellijk financieel gesteund moet worden met belastinggeld zodra het ineen stort. En let op welke aasgieren onmiddellijk boven het karkas cirkelen. Nogmaals, nadat de Sovjet Unie was ineengestort wist de SP-miljonair Derk Sauer in de daarop volgende chaos meer dan 150 miljoen te vergaren in een losgeslagen systeem dat door de Russische mafia werd beheerst. Zeven jaar geleden schreef ik dit in het tijdschrift De Humanist: (…)

[Om] de 24uurs economie draaiende te houden wordt telkens opnieuw schaarste gecreëerd, de behoefte aan een of ander nieuw product. Maar omdat niets op aarde oneindig is en niet alle verlangens derhalve vervuld kunnen worden, leidt het consumentisme uiteindelijk tot de overtuiging dat men tekort wordt gedaan, tot het gevoel slachtoffer te zijn van de ander: van de politiek, de intellectuele elite, de buitenlander die hier komt potverteren, of van wie dan ook die op een ongelukkig moment als schuldige kan worden aangewezen voor dit gefrustreerd bestaan. Vlak onder de oppervlakte borrelt een reservoir van onvrede dat elke praatjesmaker kan aanboren in zijn jacht op macht en erkenning.

Het is voor een demagoog die ‘er zin an heeft’ een fluitje van een cent om in dit troebel water te vissen. Niets belet hem om met een handvol vlot geventileerde meningen spreekbuis te worden van de onderbuikgevoelens. Voor hem en zijn volgelingen is politiek hetzelfde als funshoppen dat een instant bevrediging moet opleveren. En zo niet dan ontstaat vanuit een combinatie van ingeboren en gecultiveerde hebzucht, angst en onzekerheid een moeras van rancune. Met als resultaat dat na 2500 jaar westerse beschaving de Nederlandse LPF-stemmer onder andere een pornoboer tot volksvertegenwoordiger heeft verheven, van wie mag worden aangenomen dat hij ‘in de geest van Fortuyn’ zal handelen.

Een uitverkiezing die in absurditeit wedijvert met keizer Caligula’s voornemen zijn lievelingspaard Incitatus tot senator te benoemen. Toen ik het hoorde moest ik denken aan de woorden van de bejaarde prins van Salina. Over de ondergang van de adel zei hij in Lampedusa’s roman ‘De Tijgerkat’: ‘mocht deze klasse ooit verdwijnen, zoals dat al zo vaak is gebeurd, dan zou er dadelijk een andere opstaan… Die zou zich dan wellicht niet langer meer beroepen op het bloed, maar op, wat zal het zijn… op het feit dat iemand langer op een bepaalde plaats woont dan iemand anders of op zogenaamd diepgaander kennis van de een of andere voor heilig gehouden tekst.

Alleen de technologie maakt een ontwikkeling door, maar de mens niet, althans niet in die mate als de technologische vooruitgang. We hebben nu massavernietigingswapens terwijl de mens het voorheen met vuursteen moest doen."

Lees de volledige tekst op Weblog Stan van Houcke.